चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज: नेपालको वन्यजन्तु, थारु संस्कृति र स्थानीय होमस्टेहरू

यदि तपाईं धेरै टाढा नगई जङ्गली गैंडा, बाघ र हात्ती हेर्न चाहनुहुन्छ भने काठमाडौं, चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज तपाईंका लागि सही गन्तव्य हो।

बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज बढी जङ्गली र कम घुमिने ठाउँ हो। तर यदि तपाईंलाई नजिकै, सजिलै पुग्न सकिने र साँच्चिकै वन्यजन्तु देख्न पाइने निकुञ्ज चाहिएको हो भने, चितवन नै उत्तम विकल्प हो। यो दक्षिणी नेपालको समथर तराई भूभागमा अवस्थित छ, जहाँ सप्ताहन्तको लागि सजिलै पुग्न सकिन्छ, र यहाँका जनावरहरू पचास वर्षभन्दा बढी समयदेखि संरक्षित छन्।

यो गाइड वन्यजन्तु प्रेमीहरू, पहिलो पटक चितवन घुम्न आउनेहरू र सामान्य टुरिस्ट प्याकेजभन्दा बढी खोज्ने सबैका लागि हो। यसमा निम्न कुराहरू समावेश छन्:

• यस गाइडले तपाईंलाई कस्ता वन्यजन्तुहरू देख्न सकिन्छ र तिनीहरूलाई देख्ने सम्भावना कति छ भन्ने कुरा देखाउँछ।

• यसले सफारीको पूरा खर्च विवरण दिन्छ, जसमा कुन कुरामा पैसा खर्च गर्नु उचित छ र कुनमा छैन भन्ने जानकारी समावेश छ।

• यसले तपाईंलाई ३-दिने व्यावहारिक यात्रा तालिका र बढी पैसा नतिरी कसरी बुकिङ गर्ने भन्नेबारे जानकारी दिन्छ।

• यसले तपाईंको यात्राको लागि थारु होमस्टे किन सबैभन्दा राम्रो आधार हो भनेर बताउँछ।

छोटकरीमा

• चितवन नेपालको सबैभन्दा बढी घुमिने राष्ट्रिय निकुञ्ज हो र एसियामा एक सिङ्गे गैंडा, बाघ र जङ्गली हात्ती हेर्नका लागि उत्कृष्ट स्थानहरूमध्ये एक हो।

• वन्यजन्तु अवलोकनका लागि अक्टोबरदेखि फेब्रुअरीसम्मको समय सबैभन्दा उत्तम हुन्छ।

• स्थानीय होमस्टेमा बस्दा ३-दिने यात्राको लागि सबै खर्चसहित लगभग USD 150 देखि 250 लाग्छ।

• सफारीहरू अनलाइन बिचौलियामार्फत नभई आफ्नो होमस्टेको गृहधनीमार्फत बुक गर्नुपर्छ।

• बर्दियाको तुलनामा चितवन सजिलो विकल्प हो, र धेरैजसो यात्रुहरूका लागि यही नै मुख्य कुरा हो।

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज के हो?

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज दक्षिणी नेपालको तराई क्षेत्रमा ९५२ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको छ, जसमा जङ्गल, अग्ला घाँसे मैदान र नदी तटीय क्षेत्रहरू पर्दछन्। यो राप्ती, रिउ र नारायणी नदीको किनारमा अवस्थित छ र सन् १९७३ मा नेपालको पहिलो राष्ट्रिय निकुञ्ज बनेको थियो। युनेस्कोले यसलाई सन् १९८४ मा विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत गर्‍यो, जसले गर्दा यो एसियाकै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण संरक्षित क्षेत्रहरूमध्ये एक बनेको छ।

जङ्गल, खुला घाँसे मैदान र सिमसार क्षेत्रको मिश्रणले यहाँका वन्यजन्तुमा विविधता ल्याएको छ। नेपाल आउने अधिकांश पर्यटकहरूले काठमाडौं वा पोखरासँगै चितवनको यात्रा पनि जोड्ने गर्छन्, र यो निकुञ्ज दुवै शहरबाट सजिलै पुग्न सकिन्छ।

एक रोचक तथ्य: नेपालको २०२२ को बाघ गणनाअनुसार चितवनमा ९३ वटा बाघ पाइएका थिए, जुन विश्वकै सबैभन्दा सफल बाघ संरक्षणका कथाहरूमध्ये एक हो।

चितवनका वन्यजन्तु: के देख्न सकिन्छ र देख्ने सम्भावना कति छ?

चितवन ५०० भन्दा बढी प्रजातिका चराहरू र दक्षिण एसियामा सजिलै देख्न सकिने केही ठूला जनावरहरूको घर हो। के खोज्ने, कहाँ जाने, र दिनको कुन समयमा घुम्ने भन्ने कुरा थाहा पाउँदा तपाईंले वास्तवमा के देख्नुहुन्छ भन्नेमा ठूलो फरक पार्छ।

पाटे बाघ

• नारायणी र राप्ती नदीका बाटाहरू बाघको गतिविधिका लागि सबैभन्दा राम्रो क्षेत्र हुन्, र धेरैजसो गाइडहरूले तपाईंलाई बिहान सबभन्दा पहिले त्यहीँ लैजान्छन्।

• नेपालमा बाघको सङ्ख्या सन् २०१० मा १०० भन्दा कमबाट बढेर २०२२ सम्ममा चितवनमा मात्रै ९३ वटा पुगेको छ, त्यसैले अहिले बाघ देख्ने सम्भावना पहिलेभन्दा धेरै राम्रो छ।

• सुख्खा मौसममा घाँस होचो हुने भएकाले बाघहरूलाई लुक्ने ठाउँ कम हुन्छ र तिनीहरूलाई देख्न सजिलो हुन्छ।

एक सिङ्गे गैंडा

३-दिने यात्रामा, तपाईंले कम्तिमा एउटा गैंडा देख्ने सम्भावना धेरै हुन्छ, र प्रायः एउटै बिहानमा धेरै वटा पनि देख्न सकिन्छ। चितवनमा नेपालकै सबैभन्दा ठूलो एक सिङ्गे गैंडाको सङ्ख्या रहेको छ, र तिनीहरू राप्ती नदी नजिकैको घाँसे मैदानमा खुला रूपमा चर्दै गरेका भेटिन्छन्।

• गैंडाहरू ठूला, ढिलो हिँड्ने जनावर हुन् जुन जिपसँग सजिलै डराउँदैनन्, जसले गर्दा निकुञ्जका अन्य ठूला जनावरहरूको तुलनामा यिनीहरूलाई देख्न पाउनु धेरै भरपर्दो हुन्छ।

• सौराहाको सौराहा नदी किनारको घाँसे मैदान गैंडा हेर्नका लागि सबैभन्दा भरपर्दो क्षेत्र हो, र बिहान नदीको किनारमा छोटो हिँडाइले पनि प्रायः नजिकबाट गैंडा देख्न सकिन्छ।

• चितवनको गैंडाको सङ्ख्या सन् १९६० को दशकमा १०० भन्दा कम रहेका गैँडाहरूको सङ्ख्या आज बढेर ७०० भन्दा बढी पुगेको छ, जुन एसियाकै सबैभन्दा ठूलो संरक्षण सफलताको कथाहरूमध्ये एक हो।

जङ्गली एसियाली हात्तीहरू

जङ्गली हात्तीका बथानहरू चितवनको पश्चिमी भाग, विशेषगरी नारायणी नदीको छेउछाउमा घुमफिर गर्छन्। जङ्गली हात्तीको बथान देख्नु यस निकुञ्जले प्रदान गर्ने सबैभन्दा शक्तिशाली अनुभवहरूमध्ये एक हो। यी तालिमप्राप्त जनावर होइनन्, र यिनीहरू जङ्गलमा आफ्नै बाटो हिँड्छन्।

• जङ्गली हात्ती देखिने सबैभन्दा राम्रो सम्भावना अक्टोबरदेखि फेब्रुअरीसम्म बिहानको समयमा नारायणी नदी करिडोरको छेउछाउमा हुन्छ।

• एसियाली हात्तीहरूलाई IUCN द्वारा सङ्कटापन्न सूचीमा राखिएको छ, जसको अर्थ यिनीहरूलाई देख्नु एक दुर्लभ र विशेष क्षण हो।

• तपाईंका पथप्रदर्शकले सधैँ सुरक्षित दूरी कायम गर्नेछन् किनभने जङ्गली हात्तीहरूको व्यवहार घरपालुवा हात्तीहरूको भन्दा धेरै फरक हुन्छ।

घडियाल र मगर गोही

नारायणी र राप्ती नदीहरू घडियाल र मगर गोही दुवैको घर हो, र नदी यात्रामा जाँदा प्रायः दुवै प्रकारका गोहीहरू बालुवाको बगरमा घाम तापिरहेको देखिन्छ। घडियालहरू पृथ्वीमा पाइने सबैभन्दा दुर्लभ गोहीहरूमध्ये एक हुन्, र चितवन संसारका केही ठाउँहरूमध्ये एक हो जहाँ तपाईंले वास्तवमै यिनीहरूलाई देख्न सक्नुहुन्छ।

• घडियालहरूलाई IUCN द्वारा अति सङ्कटापन्न सूचीमा राखिएको छ, र चितवनको प्रजनन कार्यक्रमले यिनीहरूलाई जीवित राख्न धेरै महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।

• मगर गोहीहरू बढी सामान्य छन् र बिहानको कुनै पनि डुङ्गा यात्रामा यिनीहरूलाई देखिने लगभग निश्चित हुन्छ।

• घडियाल देख्नका लागि सबैभन्दा राम्रो क्षेत्र नारायणी नदी कसरा नजिक हो, जहाँ नदी फराकिलो छ र सुख्खा मौसममा बालुवाका बगरहरू सजिलै देखिन्छन्।

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा गर्न सकिने उत्कृष्ट कुराहरू

चितवन निकुञ्ज घुम्नका लागि धेरै तरिकाहरू छन्, र प्रत्येकले तपाईंलाई वन्यजन्तु र भूमिको फरक दृष्टिकोण दिन्छ। यदि तपाईंसँग एक दिन मात्र छ भने, पहिले जीप सफारी गर्नुहोस्।

जीप सफारी

एउटा जीप सफारीले सबैभन्दा धेरै क्षेत्र समेट्छ र तपाईंलाई घना घाँसे मैदान र नदी क्षेत्रहरूमा लैजान्छ जहाँ गैँडा र बाघहरू बिहानको समयमा सबैभन्दा सक्रिय हुन्छन्। यो कुनै पनि भ्रमणको लागि उत्तम सुरुवात हो र सबै प्रकारका यात्रुहरूका लागि सजिलो छ।

• आधा-दिनको जीप सफारीको लागि प्रति व्यक्ति USD 30 देखि 50 लाग्छ र यो बिहान 6 बजे देखि 10 बजेसम्म वा दिउँसो 3 बजे देखि 6 बजेसम्म चल्छ।

• पूरा-दिनको जीप सफारीको लागि प्रति व्यक्ति USD 70 देखि 100 लाग्छ र यसले नदी क्षेत्र र मध्य घाँसे मैदान दुवैलाई समेट्छ।

• यसको कठिनाइ स्तर सजिलो छ किनभने हिँड्नु पर्दैन र तपाईं पूरै समय जीपमै बस्नुहुन्छ।

जङ्गल पदयात्रा सफारी

एउटा जङ्गल पदयात्रा सफारी चितवनको अनुभव गर्ने सबैभन्दा रोमाञ्चक तरिकाहरूमध्ये एक हो, र धेरै आगन्तुकहरूले यसलाई आफ्नो यात्राको सबैभन्दा राम्रो भाग बताउँछन्। तपाईं बिहानको झिसमिसेमा सालको जङ्गलबाट बिस्तारै र चुपचाप हिँड्नुहुन्छ, जीपमा जाँदा पूरै छुट्ने आवाज र विवरणहरू याद गर्दै।

• इजाजतपत्र प्राप्त पथप्रदर्शकसँग प्रति व्यक्ति USD 20 देखि 30 लाग्छ, र यो पदयात्रा बिहान झिसमिसेमा सुरु भएर लगभग 3 देखि 4 घण्टासम्म चल्छ।

• यसको कठिनाइ स्तर मध्यम छ र धेरैजसो वयस्कहरूका लागि उपयुक्त छ, तर साना केटाकेटीहरूका लागि सिफारिस गरिँदैन।

• जङ्गल पदयात्रा सबैका लागि होइन, तर यदि तपाईं जङ्गली क्षेत्रमा हिँड्न सहज हुनुहुन्छ भने, यो तपाईंले नछुटाउनु पर्ने गतिविधि हो।

डुङ्गा र नदी सफारी

सूर्योदयको समयमा राप्ती वा नारायणी नदीमा डुङ्गा यात्रा गर्नु चितवनलाई एकदमै फरक कोणबाट हेर्ने सबैभन्दा शान्त र रमणीय तरिका हो। तपाईं बिहानको कलिलो घाममा गोही, पानीचरा र कहिलेकाहीँ डल्फिनहरूलाई पार गर्दै बिस्तारै बग्नुहुन्छ।

• यसको लागि प्रति व्यक्ति USD 10 देखि 20 लाग्छ र यात्रा लगभग 2 देखि 3 घण्टाको हुन्छ।

• यो गतिविधि सजिलो छ र सबै उमेर र तन्दुरुस्ती स्तरका लागि उपयुक्त छ।

• सूर्योदयको समयमा पानीमा पर्ने प्रकाशले यसलाई निकुञ्जमा उपलब्ध सबैभन्दा सुन्दर अनुभवहरूमध्ये एक बनाउँछ।

थारू गाउँ भ्रमण

थारू समुदाय सयौँ वर्षदेखि यही जङ्गलको छेउमा बस्दै आएका छन् र उनीहरूले यसलाई कुनै पनि गाइडबुकभन्दा राम्रोसँग बुझेका छन्। चितवन नजिकैको तपाईंको होमस्टेका गृहधनीमार्फत मिलाइएको गाउँ भ्रमणले तपाईंलाई उनीहरूको जीवनशैली, खेतीपातीको ज्ञान र जङ्गलसँगको सम्बन्धलाई नजिकबाट नियाल्ने अवसर दिन्छ।

• यसको शुल्क प्रायः तपाईंको होमस्टे बसाइमा समावेश हुन्छ।, वा छुट्टै क्रियाकलापको लागि लगभग ५ देखि १० अमेरिकी डलर।

• यो भ्रमण २ देखि ३ घण्टा लामो हुन्छ र सबै उमेर समूह र शारीरिक तन्दुरुस्ती भएकाहरूका लागि सजिलो छ।

• सौरहामा हुने थारू सांस्कृतिक नाच कार्यक्रम साँझमा आयोजना गरिन्छ, र यदि तपाईंको गृहधनीले व्यवस्था मिलाउन सक्नुभयो भने यो हेर्न लायक हुन्छ।

चितवन सफारी खर्चको विवरण

चितवन एसियाकै सबैभन्दा किफायती वन्यजन्तु गन्तव्यहरूमध्ये एक हो, र यहाँ उत्कृष्ट अनुभव लिनको लागि ठूलो बजेट चाहिँदैन। यहाँ विभिन्न कुराहरूको लागत यस प्रकार छ:

दुई पटक जिप सफारी, एक पटक जङ्गल वाक, एक पटक क्यानो सयर र होमस्टेमा २ रातको बसाइ सहित बसबाट गरिने ३ दिने यात्राको लागि प्रति व्यक्ति लगभग १५० देखि २५० अमेरिकी डलर खर्च हुन्छ। पार्क प्रवेश शुल्क र गाइड शुल्कमा धेरैजसो पर्यटकहरूले आवश्यकभन्दा बढी खर्च गरिरहेका हुन्छन्। खर्च कम राख्ने सबैभन्दा सस्तो र उत्तम तरिका भनेको कुनै अतिरिक्त फाइदा बिना महँगो शुल्क लिने अनलाइन प्याकेजहरूभन्दा आफ्नो होमस्टेका गृहधनीमार्फत नै सबै कुरा स्थानीय र उचित दरमा बुक गर्नु हो।

चितवनको ३ दिने नमूना यात्रा तालिका

यो एक व्यावहारिक यात्रा तालिका हो, शतप्रतिशत मिल्ने तालिका होइन। सफारीहरू सधैँ समयमा सुरु हुँदैनन् र जनावरहरू तालिकाअनुसार चल्दैनन्। आफ्नो यात्रामा लचकता अपनाउनुहोस्, यसले तपाईंको यात्रालाई बिगार्दैन, बरु अझ राम्रो बनाउँछ।

पहिलो दिन: आगमन र परिवेशसँग घुलमिल

• दिउँसो काठमाडौंबाट बसमा वा भरतपुर विमानस्थलबाट ट्याक्सीमा सौरहा पुग्नुहोस्।

• आफ्नो थारू होमस्टेमा बस्नुहोस्, आफ्ना गृहधनीहरूलाई भेट्नुहोस् र उहाँहरूलाई यो हप्ता पार्कमा के-के देखियो भनेर सोध्नुहोस्।

• दिउँसो ढल्किँदै गर्दा राप्ती नदीको किनारमा हिँड्न जानुहोस्, जहाँ नदीको पारिपट्टि गैँडाहरू चरिरहेको अक्सर देखिन्छ।

• यदि तपाईंको गृहधनीले व्यवस्था मिलाउन सक्नुहुन्छ भने साँझमा थारू सांस्कृतिक नाच कार्यक्रम हेर्न जानुहोस्।

• बिहानको सफारी ५:३० बजे सुरु हुने भएकोले चाँडै सुत्नुहोस्।

दोस्रो दिन: पूरा दिनको जिप सफारी र नदी सयर

• पार्कभित्र जानुअघि बिहान ५:३० बजे चिया र हल्का नास्ताको लागि उठ्नुहोस्।

• बिहान ६:०० बजे पूरा दिनको जिप सफारी सुरु गर्नुहोस्, सुरुमा गैँडा हेर्न घाँसे मैदान क्षेत्रमा र त्यसपछि बाघ हेर्न नदी क्षेत्रतिर जानुहोस्।

• दिनको सबैभन्दा गर्मी समयमा खाना खान र केही आराम गर्न दिउँसो १:०० बजे होमस्टे फर्कनुहोस्।

• दिउँसो ३:३० बजे राप्ती नदीमा क्यानो सयरको लागि निस्कनुहोस् र घाम अस्ताउँदै गर्दा पानीमा बदलिँदो प्रकाशको दृश्यको आनन्द लिनुहोस्।

तेस्रो दिन: जङ्गल पदयात्रा र गाउँ भ्रमण

• बिहान ५:३० बजे उठेर जङ्गलभित्र पदयात्रा सफारीको लागि निस्कनुहोस्। बिस्तारै हिँड्नुहोस् र शान्त रहनुहोस्।

• बिहान १०:०० बजे नास्ताको लागि फर्कनुहोस् र अर्को क्रियाकलापअघि आराम गर्न केही समय लिनुहोस्।

• बिहान ११:०० बजे आफ्नो होमस्टेको गृहधनीसँगै निर्देशित थारू गाउँ भ्रमणमा सामेल हुनुहोस् र मन लागेजति प्रश्नहरू सोध्नुहोस्।

• दिउँसोको समय सामान प्याक गर्न र काठमाडौं वा पोखरातिर फर्कने यात्रा सुरु गर्न प्रयोग गर्नुहोस्।

चितवनमा सफारी कसरी बुक गर्ने

धेरैजसो यात्रीहरूका लागि आफ्नो होमस्टेको गृहधनीमार्फत बुक गर्नु नै सबैभन्दा राम्रो सल्लाह हो। चितवन नजिकका थारू परिवारहरू हाम्रो विश्वासिला स्थानीय गाइडहरूसँग सिधा सम्बन्ध छ र उनीहरूले अनुभवको वास्तविक मूल्य अनुसार उचित शुल्क लिन्छन्।

यदि तपाईंले पहिले नै योजना बनाउनुभएको छैन भने पार्कको गेटमा पुगेरै बुकिङ गर्दा पनि हुन्छ, तर सिफारिस बिना जाँदा गाइडको गुणस्तरमा भने फरक पर्न सक्छ।

अन्य कुनै ठाउँमा बुकिङ गर्दा यी चेतावनीका सङ्केतहरूमा ध्यान दिनुहोस्:

• विशेषगरी गाइड शुल्क, जीप खर्च, र पार्क प्रवेश अनुमति जस्ता कुराहरू स्पष्ट रूपमा उल्लेख नगरिएका प्याकेजहरूबाट सावधान रहनुहोस्।

• पार्कका क्षेत्रहरू वा हाल कुन-कुन वन्यजन्तुहरू सक्रिय छन् भन्ने जस्ता सामान्य प्रश्नहरूको जवाफ दिन नसक्ने नेपाल बाहिरका अनलाइन अपरेटरहरूबाट टाढै रहनुहोस्।

• पार्कको गेटमा पाइने इजाजतपत्र प्राप्त गाइडहरू असुरक्षित वा अविश्वसनीय हुन्छन् भनेर कसैले भनेमा विश्वास नगर्नुहोस्, किनभने उनीहरू सुरक्षित र विश्वासिला हुन्छन्।

हरेक सफारी बुकिङमा एक इजाजतपत्र प्राप्त र हतियारसहितको पार्क गाइड, जीप सफारी हो भने यातायातको साधन, र पार्कभित्र बिताउने हरेक दिनको लागि पार्क प्रवेश अनुमति अनिवार्य रूपमा समावेश हुनुपर्छ।

वन्यजन्तु हेर्न चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज भ्रमण गर्ने सबैभन्दा राम्रो समय

तपाईंले भ्रमण गर्ने मौसमले के देख्नुहुन्छ र तपाईंको अनुभव कति सहज हुन्छ भन्ने कुरामा फरक पार्छ। सही मौसममा चितवन घुम्न जानु जति राम्रो हुन्छ, गलत मौसममा नगएकै राम्रो।

• धेरैजसो आगन्तुकहरूका लागि अक्टोबरदेखि फेब्रुअरीसम्मको समय सबैभन्दा उपयुक्त हुन्छ किनभने सुख्खा मौसमपछि घाँस होचो हुन्छ, जनावरहरू पानीको स्रोत नजिकै बस्छन्, र दिनभरि तापक्रम शीतल र आरामदायी हुन्छ।

• यदि तपाईंको मुख्य लक्ष्य बाघ हेर्नु हो भने, नोभेम्बर र डिसेम्बर सबैभन्दा राम्रो महिना हो किनभने नदीको सतह घटेको हुन्छ र किनारमा बाघको आवतजावत अनुमान गर्न सजिलो हुन्छ।

• यदि तपाईं हिँड्नको लागि सहज अवस्था चाहनुहुन्छ र गर्मीबाट बच्न चाहनुहुन्छ भने, तपाईंले अप्रिल महिनादेखि यता नजाँदा राम्रो हुन्छ।

• यदि चरा हेर्नु तपाईंको लागि महत्त्वपूर्ण छ भने, फेब्रुअरी र मार्च महिनामा अन्य देशहरूबाट चराहरू आउँछन् र निकुञ्जभरि तिनीहरूको चहलपहल निकै बढेको हुन्छ।

• जुनदेखि सेप्टेम्बरसम्म, वर्षाको कारण आउने बाढीले निकुञ्जको मुख्य क्षेत्र आंशिक रूपमा बन्द हुन्छ, र सौराहा जाने बाटोहरू धेरै कठिन हुन सक्छन्। पहिलो पटक भ्रमण गर्नेहरूले यी महिनाहरूमा नआएकै राम्रो।

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज कसरी पुग्ने

चितवन पुग्न काठमाडौं वा पोखराबाट गर्न सकिने सबैभन्दा सजिलो यात्राहरूमध्ये एक हो, र यही कारणले गर्दा यो नेपालको सबैभन्दा बढी भ्रमण गरिने निकुञ्ज पनि हो।

• यदि तपाईंसँग समय कम छ भने सबैभन्दा राम्रो विकल्प काठमाडौंबाट भरतपुरसम्म हवाईजहाजमा जानु हो, जसमा ३० मिनेटभन्दा कम समय लाग्छ र USD 70 देखि 100 सम्म खर्च हुन्छ। भरतपुरबाट सौराहा पुग्न ट्याक्सीमा ३० मिनेट लाग्छ।

• कम खर्चमा यात्रा गर्नका लागि सबैभन्दा राम्रो विकल्प काठमाडौंबाट सौराहा जाने पर्यटक बस हो, जसको भाडा USD 7 देखि 15 पर्छ र ५ देखि ६ घण्टा लाग्छ। यी बसहरू आरामदायी हुन्छन् र तपाईंलाई पार्कको प्रवेशद्वार नजिकै ओराल्छन्।

• यदि तपाईं अन्य यात्राहरूसँगै चितवनको यात्रा जोड्दै हुनुहुन्छ भने पोखराबाट यात्रा गर्नु सबैभन्दा राम्रो विकल्प हो। यदि तपाईं अन्नपूर्ण क्षेत्रमा ट्रेक सकेर दक्षिणतिर लाग्दै हुनुहुन्छ भने यो विकल्प उपयुक्त हुन्छ, र पोखराबाट सडक मार्ग हुँदै यहाँ पुग्न ४ देखि ५ घण्टा लाग्छ।

के चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज घुम्न लायक छ?

चितवन नेपालको सबैभन्दा सजिलै पुग्न सकिने प्रमुख वन्यजन्तु निकुञ्ज हो। दक्षिणी तराईका अन्य ठाउँहरूभन्दा यहाँको व्यवस्थापन राम्रो छ, गाइडहरू सामान्यतया अनुभवी छन्, र सुख्खा मौसममा वन्यजन्तुहरू सजिलैसँग देख्न सकिन्छ।

यस्तो अवस्थामा चितवन जानुहोस्:

• तपाईं एक भरपर्दो र राम्रोसँग व्यवस्थित गरिएको निकुञ्जमा गैँडा र अन्य ठूला जनावरहरू हेर्न चाहनुहुन्छ भने।

• तपाईं थारू परिवारसँग समय बिताउन र निकुञ्जसँग जोडिएको संस्कृति र इतिहासबारे जान्न चाहनुहुन्छ भने।

• तपाईं काठमाडौं वा पोखराबाट आउँदै हुनुहुन्छ र तपाईंसँग ३ देखि ५ दिनको समय छ भने।

छान्नुहोस् बर्दिया यसको सट्टा, यदि:

• तपाईं बाटोमा अरू कुनै जीप नभेटिने, साँच्चिकै एकान्त र जङ्गली अनुभव चाहनुहुन्छ।

• अझ बढी प्राकृतिक वन्यजन्तुको अनुभवका लागि तपाईं केही आरामदायी सुविधा छोडेर टाढासम्म यात्रा गर्न तयार हुनुहुन्छ।

• तपाईंले पहिले नै चितवन घुमिसक्नुभएको छ र नेपालको दक्षिणी तराईले प्रदान गर्ने अन्य अनुभवहरूमा अझ गहिरिएर जान चाहनुहुन्छ।

चितवनले आफ्नो ख्याति त्यसै कमाएको होइन। यदि तपाईं नेपाल भ्रमणमा हुनुहुन्छ र वन्यजन्तुमा रुचि राख्नुहुन्छ भने, यो राष्ट्रिय निकुञ्ज तपाईंको सूचीमा हुनैपर्छ।

चितवन नजिकै थारू होमस्टेमा बसाइ

एउटा चितवन नजिकको होमस्टे कुनै पोखरी र जङ्गलको दृश्य भएको होटेल होइन, र यहाँ आउनुअघि के अपेक्षा गर्ने भनेर जान्नु महत्त्वपूर्ण छ। कोठाहरू सामान्य र सफा हुन्छन्, स्नानघरहरू प्रायः साझा वा सामान्य निजी हुन्छन्, र खानाको एक निश्चित तालिका हुन्छ, जस्तै बिहानको खाजा लगभग 7 AM र बेलुकाको खाना लगभग 7 PM।

यसको बदलामा तपाईंले जे पाउनुहुन्छ, त्यो कुनै पनि रिसोर्टले दिन सक्दैन। तपाईंको गृहधनीले तपाईंको लागि गाइडको व्यवस्था गरिदिन्छन्, रेन्जरहरूले हिजो के देखे भनेर बताउँछन्, र साँझमा गैँडाहरू राति कहाँबाट खोला तर्छन् भनेर देखाउन तपाईंलाई नदी किनारसम्म लैजान्छन्। हाम्रो क्षेत्रअनुसारको नेपाली होमस्टे खानासम्बन्धी गाइडले तपाईंलाई आउनुअघि नै खानामा के अपेक्षा गर्ने भनेर देखाउँछ।

• होमस्टेमा बस्नुको अर्थ हो तपाईंको पैसा सिधै स्थानीय परिवारमा जान्छ न कि कुनै टाढाको कम्पनीमा।

• यो जान्न लायक छ कि नेपालका होमस्टेहरूले महिलाहरूको जीविकोपार्जनमा प्रत्यक्ष रूपमा सहयोग गर्छन् जुन कुरा होटेलको बसाइले गर्दैन।

• यदि तपाईं पहिलो पटक कुनै होमस्टेमा बस्दै हुनुहुन्छ भने, नेपाल होमस्टे आगन्तुक गाइडले तपाईंलाई आउनुअघि जान्नुपर्ने सबै कुराहरू समेट्छ।

चितवनका लागि के-के सामान प्याक गर्ने

चितवनको लागि सामान प्याक गर्न सजिलो छ, तर पहिलो पटक आउने अधिकांश आगन्तुकहरूले दुईवटा गल्ती गर्छन्। उनीहरू चम्किलो रङ्गको कपडा ल्याउँछन् र नेपालको यस भागमा लामखुट्टे कति खराब हुन्छन् भन्ने कुरालाई कम आँक्छन्।

यहाँ के-के ल्याउने र त्यो किन महत्त्वपूर्ण छ भन्नेबारे दिइएको छ:

• सफारीका लागि हरियो, खैरो र खाकी जस्ता माटोसँग मिल्ने रङ्गका कपडा मात्र लगाउनुहोस्, किनभने चम्किलो रङ्गले जनावरहरूलाई तर्साउँछ र तपाईंलाई जङ्गलमा सजिलै देखिने बनाउँछ।

• साँझ र हिँडडुलका लागि लामा बाहुला भएका हल्का सर्ट र ट्राउजर प्याक गर्नुहोस्, किनभने नदी नजिकका लामखुट्टेहरू सूर्यास्तपछि सक्रिय हुन्छन्।

• एक जोर दूरबिन (बाइनाकुलर) ल्याउनुहोस् किनभने तपाईंले भ्रमण गर्ने लगभग अन्य कुनै पनि ठाउँभन्दा जङ्गल पार्कमा यसले ठूलो फरक पार्छ।

• यात्रा गर्नुअघि आफ्नो डाक्टरसँग कुरा गरेर मलेरिया रोकथामको औषधि लिनुहोस्, यहाँ आइपुगेपछि होइन।

• यात्राअघि नै लगाएर खुलिसकेको हिँड्ने जुत्ता प्याक गर्नुहोस्, किनभने नयाँ जुत्ताले बिहानको जङ्गल पदयात्रालाई तुरुन्तै बर्बाद गरिदिन्छ।

हाम्रो पूर्ण नेपाल होमस्टे प्याकिङ सूची ले आरामदायी यात्राको लागि तपाईंलाई चाहिने अन्य सबै कुराहरू समेट्छ।

अन्तिम विचार

चितवन भ्रमण गर्ने अधिकांश मानिसहरू गैँडाका लागि आउँछन् र नदी किनारका बिहानीका लागि बस्छन्। तीमध्ये धेरैजसोले त यहाँबाट नफर्किँदै फेरि फर्कने बहाना खोज्न थालिसकेका हुन्छन्। यतिले नै सबै कुरा बताउँछ।

यदि तपाईं स्थानीय बसाइ वास्तवमा कस्तो देखिन्छ भनेर हेर्न चाहनुहुन्छ भने, हाम्रो नेपालका उत्कृष्ट होमस्टेहरू सामुदायिक सर्किटहरूमा हेर्नुहोस्। र यदि चितवन नै तपाईंको रोजाइ हो भने, थारू गाउँका होमस्टेहरू निकुञ्ज नजिकबाट सुरु गर्नु उत्तम हुन्छ।

बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू: चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जका लागि कति दिन आवश्यक पर्छ? 

निकुञ्जको राम्रोसँग अनुभव गर्न न्यूनतम तीन पूरा दिन लाग्छ। यति समयमा तपाईंले दुईवटा जीप सफारी, एउटा जङ्गल पदयात्रा र एउटा नदी यात्रा गर्न सक्नुहुन्छ। चार वा पाँच दिनले बाघ देखिने सम्भावना बढाउँछ र हतार नगरी थारू गाउँ भ्रमण गर्ने समय पनि दिन्छ।

चितवन सफारीको लागत कति पर्छ? 

एकजना व्यक्तिको लागि आधा दिनको जीप सफारीको लागत USD 30 देखि 50 सम्म पर्छ। पूरा दिनको सफारीको लागत USD 70 देखि 100 सम्म पर्छ। जङ्गल पदयात्राको लागत प्रति व्यक्ति USD 20 देखि 30 सम्म पर्छ। विदेशी आगन्तुकहरूका लागि निकुञ्ज प्रवेश शुल्क प्रति दिन USD 20 हो। होमस्टे आवास र गतिविधिहरू सहित बसबाट गरिने पूरा ३-दिने यात्राको लागत प्रति व्यक्ति लगभग USD 150 देखि 250 सम्म आउँछ।

के गाइड बिना चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज भ्रमण गर्न सकिन्छ? 

सकिँदैन। निकुञ्जको मुख्य क्षेत्रमा प्रवेश गर्न सधैँ एक इजाजतपत्र प्राप्त गाइड आवश्यक पर्छ। यो कानुनी आवश्यकता र वास्तविक सुरक्षा नियम दुवै हो। कुनै पनि परिस्थितिमा निकुञ्जमा एक्लै प्रवेश गर्न अनुमति छैन।

बाघ हेर्नका लागि चितवन राम्रो हो कि बर्दिया? 

बर्दियामा धेरै कम मानिसहरू जाने हुनाले यहाँ सामान्यतया बाघ हेर्ने अनुभव शान्त र बढी प्राकृतिक हुन्छ। चितवनमा बाघको सङ्ख्या धेरै छ र सुविधाहरू पनि राम्रा छन्, तर एकै समयमा बाघ हेर्नका लागि धेरै पर्यटकहरूबीच प्रतिस्पर्धा हुन्छ। यदि तपाईंको प्राथमिकता सहजता र पहुँच हो भने, चितवन रोज्नुहोस्। यदि तपाईं अझ जंगली र एकान्त अनुभव चाहनुहुन्छ भने, बर्दिया रोज्नुहोस्।

के चितवन एकल यात्रीका लागि सुरक्षित छ? 

हो, पार्कको सामान्य नियमहरू पालना गर्ने एकल यात्रीहरूका लागि चितवन सुरक्षित छ। तपाईं सधैँ इजाजतपत्र प्राप्त गाइडसँग मात्र जङ्गल पस्नुपर्छ र राम्रो कीरा धपाउने औषधी बोक्नुपर्छ। यहाँको मुख्य स्वास्थ्य जोखिम लामखुट्टेबाट सर्ने रोगहरू हुन्, जसलाई यात्रा गर्नुअघि सही उपाय अपनाएर रोक्न सकिन्छ।

के चितवन महँगो गन्तव्य हो? 

होइन। चितवन एसियाकै सबैभन्दा किफायती वन्यजन्तु गन्तव्यहरूमध्ये एक हो। जीप सफारी, पार्क प्रवेश शुल्क, र खानासहित होमस्टेमा एक रात बस्दा एक दिनको पूरा प्याकेजको खर्च प्रति व्यक्ति USD 100 भन्दा धेरै कम लाग्छ, जुन भारत वा श्रीलङ्काका यस्तै पार्कहरूभन्दा निकै सस्तो हो।